مقاله بررسی و مقایسه قالی ارمنستان و قالی ارمنی باف را برایتان آماده کردیم تا با شباهت و تفاوت قالی ارمنستان با فالی ارمنیباف آشنایتان کنیم آن هم بعد از بررسی کاملی که از ویژگیها و تاریخچه این دو قالی در مقالات پیشین داشتیم.
ارمنیان پیش از مهاجرت به ایران در عصر صفویه، در ارمنستان از هنر قالیبافی برخوردار بودند و این پیشینه در تولید قالی ارمنی باف بی تأثیر نبوده است.
البته سنت قالیبافی ایرانی نیز نقش مهمی در تولید قالی ارمنی باف داشته است چنان که میتوان به تفاوت اساسی میان قالی ارمنستان و ارمنی باف به ویژه در طرح (ترکیب بندی کلی و مضامین قالی) و نماد اشاره کرد.
تفاوت و شباهت های طرح و نقش قالی ارمنی باف با قالی ارمنستان
همانطور که ذکر شد، طرح قالی ارمنستان شکسته و در یک طبقه بندی با عناوینی همچون قالی کتیبه ای، ویشاپاگورگ، خورشیدی و … تقسیم بندی می شود.
قالی ارمنی باف نیز یک قالی با طرح شکسته است که البته در سالهای اخیر با توجه به قالیهای موجود به سمت نیمه شکسته متمایل به گردان نیز رفته است.
هر چند هر دو نوع قالی، نقوش گیاهی همچون گل رز، شکل انتزاعی اژدها، ماهی و قالیهای تصویری با نقش عقاب و کلیسا را در بردارد ولی در ترکیب بندی کلی با طرح هایی متفاوت از قالی ارمنستان و متأثر از قالی ایرانی به ویژه مناطق مجاور خود در قالب طرحهایی با نام شاخ بزی، مدالیون، هزاران بلبل، گل پنبه ای، گل رز، افشان با گلدان و… طبقه بندی می شود.
همچنین به دلیل آنکه نقش مایه های خاص قالی ارمنی همچون اژدها، ققنوس، صلیب شکسته و… در قالی ارمنی باف جزء نقش مایه های اصلی با مفهوم نمادین نیست، میتوان گفت قالی ارمنی باف، کاملاً تحت تأثیر مضامین سنت قالیبافی ایرانی قرار داشته است.
پیرو مطالعات انجام شده در جدول زیر مقایسه ای میان قالی ارمنستان و قالی ارمنی باف با هدف نمایاندن اشتراکات و تفاوتها انجام شده است.
همان طور که در جدول بالا مشاهده میشود قالی ارمنستان و قالی ارمنی باف در تعدادی از شاخصه های بافت همچون رنگ، مواد و نوع رنگرزی، الیاف مصرفی، رجشمار، پود کشی، دار، کاربرد و برخی نمادهای به کار رفته در آنها دارای اشتراکاتی هستند، اما طبق نمونه های تصویری ارائه شده در «طرح» که میتوان آن را به عنوان مهمترین شاخصه یک فرش در نظر گرفت، کاملاً متفاوت هستند.
این تفاوت در ترکیب بندی کلی و همچنین ریز نقشها قابل ملاحظه است. این مورد را میتوان دلیلی برای تأثیر پذیری کامل قالی ارمنی باف از سنت قالیبافی ایرانی حاکم در روستاهای مناطق مجاور سکونت ارامنه در ایران در نظر گرفت.
همچنین نمونه های اصیل این قالی به دلیل شیوه خاص رنگرزی ارامنه دارای جلوه ای مخمل گونه است که در هیچ کدام از موارد ذکر شده در قالی ارمنستان دیده نمی شود.
نتیجه گیری
نظر به اینکه ارمنستان در گذشته ای نه چندان دور جزء ایران بوده بسیاری از سنتهای آن به ویژه سنتهای قالیبافی با ایرانیان مشترک است.
با توجه به این نکته و پیرویِ مطالعه تطبیقی انجام شده بین قالی ارمنستان و قالی ارمنی باف، چنین استنباط میشود که این دو نوع قالی در مواردی همچون رنگ (رنگهای تیره لاکی، سورمه ای و …)، الیاف مصرفی (پشم و پنبه)، گره (دو گره یا ترکی یا متقارن)، ابزار، فن بافت و نمادهای موجود در آنها شباهتهایی دارند اما قالی ارمنی باف ایران از نظر طرح به ویژه ترکیب بندی کلی دارای تفاوتهای انکارناپذیر با قالی ارمنستان است چنان که بر خلاف برخی شباهتهای طرحها (نوع شکسته یا هندسی)، مضامین و ریز نقشها می توان قالی ارمنی باف را از قالی ارمنستان تشخیص داد.
این قالی که محصول غلبه سنت قالیبافی مناطق میزبان ارامنه مهاجر در ایران بر سنت قالیبافی قدیم ایشان بوده است، با ویژگیهایی که گفته شد، بیشتر نشان دهنده چیرگی فرهنگ ایرانی و سنت قالیبافی روستایی آن است؛ همانطور که قالی ارمنستان نیز تجلی فرهنگ آیین و محیط زندگی مردمان آن سرزمین است.
لازم به ذکر است که خاص بودن قالی ارمنی باف افزون بر برخی تفاوت ها در طرح و نقش، در نوع رنگرزی خاص ارامنه است که باعث میشود قالی آنها جلوه ای مخمل گونه، براق با زیر دست نرم داشته باشد.
در مجموع می توان گفت سنت قالی ارمنی باف ایران، حاصل ترکیب سنت قالیبافی ایرانی (طرح، رنگ، ویژگیهای بافت به همراه شاخصه هایی از قالیبافی قدیم ارامنه (ارمنستان) است.
گفتنی است این مجموعه مقالات پیرامون مقایسه قالی ارمنی باف ایران با قالی ارمنستان برگرفته از مقاله «مقایسه تطبیقی قالی ارمنستان و قالی ارمنی باف» حاصل زحمات آرزو سلطانی نژاد، حمید فرهمند بروجنی و تورج ژوله میباشد.