فرش نائین یکی از بهترین و ظریف ترین فرش های دستباف اصفهان و ایران است که طرفداران بسیاری در سرتاسر این کره خاکی دارد.
ظرافت فرش نایین
نائین در میان راه اصفهان به یزد ودر حاشیه کویر مرکزی قرار دارد. در امر نساجی شهرت این شهر در سالیان قبل به عبای ظریف آن بود که از پشم شتر بافته میشد ولی در حدود هشتاد سال پیش هنگامی که پوشیدن عبا از سوی دولت وقت منع و در نتیجه دریچه معاش بر عبا باف ظریف کار نائینی به حکم حاکم تنگ میگردد، او به ناچار به حرفه دیگری کم و بیش در زمینه کار قبلی خود روی آور میشود و از آن جایی که سرپنجه ماهرش عادت به خلق هر چه ظریفتر را دارد حاصل کارش در بافت قالی نیز در بالاترین حد ظرافت و زیبائی جلوه گر شده و شهرت بی نظیر دیگری را برای هنر بافندگی این شهر به ارمغان می آورد.
تقلید از قالی نائین
تجارت متاع این تازه رسیدگان به صنعت قالی ایران آن چنان سود آور و استقبال بازارهای جهانی از فرش نائین به آن گونه تشویق کننده میگردد که بافندههای برخی از مراکز قالی بافی ایران و حتی خارج (چین) در کسب درآمد بیشتر بیامان به تقلید از آن در مقیاسی وسیع دست میزنند.
فرش های نایین در ابتدا مطابق نقشههای بختیاری و یزد و به خصوص اصفهان بافته میشد ولی بعد از جنگ جهانی دوم نقش و بافت مشخصی برای فرشهای خود یافته و نقشهای آن در مجموعه طرحهای ایرانی جای خاصی برای خود باز میکند ولی حتی در این استقلال هنری نیز ریشههای هم بستگی آن با شهر مادر یعنی اصفهان قطع نمیشود و تسلط طرح اصفهان در بافت این شهر به صورتی انکارناپذیر و همیشگی باقی میماند.
ویزگی های فرش دستباف نائین
یکی از وجوه مشخص کننده فرش دستبافت نائینی و سهولتی که در شناخت بافت آن وجود دارد تأکید و اصراری است که رنگرزان آن در استفاده از گروه رنگ هایی با تونالیته سرد دارند؛ رنگهای دلخواه آنها اغلب در زمینه سفید نخودی، فیروزه ای، آبی آسمانی، آبی سرمهای، سبز، مغز پستهای، بژ و به ندرت قرمز بر روی فرش بازتاب مییابند.
اندازه قالی نائینی از پشتی تا حدود فرش های بزرگ و حتی فوق العاده بزرگ که تنها براساس سفارش صورت میگیرد تغییر مینماید.
تار و پود قالی نایین از پنبه و پرز آن از ابریشم ولی بیشتر ترکیب ابریشم و پشم میباشد که به طور معمول ابریشم سفید رنگ را در حاشیه نقشهای فرش میبافند و با این شیوه به فرش حالت برجسته میبخشند.
طرحهای متداول در نائین عبارتند از شاه عباسی، لچک و ترنج، بندی، شاخ گوزن، حیواندار، شاه عباسی افشان و بازوبندی.
قالی های نائین با گره سنه بافته میشوند و تعداد آنها از سیصد هزار تا یک میلیون گره در متر مربع تغییر میکند.
نائین شش لا و نائین نه لا
خبرگان فرش برای تعیین ظرافت فرشهای دستباف نائین، اصطلاحی را به کار میبرند که کاربرد آن فقط در مورد بافتهای این شهر رایج است و آن واژه نائین شش لا و نائین نه لا میباشد؛ توضیح ما در تفسیر این واژه فنی این است که هرگاه یکی از تارهای ریشه را در جهت عکس تابیدگی آن باز کنیم در صورتی که سه رشته نخ از آن جدا شود فرش را نه لا و اگر دو رشته نخ جدا شود آن را شش لا مینامیم و حاجت به توضیح نیست که نائین شش لا به مراتب ظریفتر و مرغوبتر از گونه دیگری است که با الیاف ضخیم تر بافته شده است.
در حال حاضر علاوه بر بخشها و دهات حومه نائین از جمله تو دشک که فرش های مرغوبی در آن بافته میشود در برخی دیگر از بخشهای استان اصفهان از جمله اردستان و بیابانک و حتی مناطقی دورتر مانند طبس و کاشمر (استان خراسان و قزوین) فرش هایی با پیروی از طرح و رنگ نائین ولی با کیفیتی بسیار نازل تر به بازارهای منتظر و مشتاق عرضه میشوند.
در نائین بافنده چیره دست فراوان است ولی اشاره ما فقط بر تنی چند از آنها است که امضای آنها بر حاشیه فرش های این ناحیه مکرر به چشم میخورد که عبارتند :از حبیبیان، ابوالهادی پهلوان، صفائی ترابی، صادقی و مرتضوى.
ما در سلسله مقالاتی به معرفی فرش مناطق ایران زمین میپردازیم؛ مقاله قبل در رابطه با فرش همدان بود.
فرش ایران؛ محمد جواد نصیری