شیشه درمه بافی (شیشه درمه) دست بافتهای است تخت باف از نوع پود کشی، مرکب از دو رنگ تیره و روشن و همچون دیگر دست بافتهای ایل قشقایی تمام پشم که محصولات تولید شده نظیر خورجین (تصویر ۱. الف)، جاجیم، چنته، کیف زنانه، نوار (تنگ، مال بند)، خوابگاه (مفرش) و… بر روی دار بافته میشود.
در چلهکشی این دست بافته از تارهای دو رنگ (تیره و روشن) که دارای تاب زیاد هستند، استفاده میشود و طریقه آن بدین صورت است که یک گلوله نخ چلهای رنگ تیره و یک گلوله نخ چله ای رنگ روشن انتخاب و سر دو نخ به همدیگر گره زده میشود و گره بر روی تیرک افقی پایین دار قرار میگیرد.
گلوله نخ تیره از رو و گلوله نخ روشن از زیر بر روی دار چله کشی میشود. این دو گلوله نخ بر روی تیرک افقی بالایی دار به همدیگر قلاب می گردد به طوری که مجدداً رنگ تیره از رو و رنگ روشن از زیر به تیرک افقی پایین میرسند.
این کار تا اتمام چله کشی ادامه یافته و تمامی تارهای رو به رنگ تیره و تارهای زیر به رنگ روشن در میآیند. با توجه به اینکه بافندگان ایل قشقایی معمولاً حاشیه بیرونی بیشتر دست بافتهای خود را به رنگ تیره انتخاب میکنند، در این دست بافته نیز به طور معمول نسبت به عرض حدود دو سانتی متر از هر طرف تارهای زیر به رنگ تارهای رو است.
زیر و رو کردن نخهای تار با انتخاب یک به یک رنگ تیره و روشن اتفاق میافتد و سپس چوبی از میان تارهای انتخابی عبور داده میشود.
در مرحله بعد کجوبندی انجام میگیرد؛ در این نوع دست بافته تا حد ممکن چله کشی را پر انجام داده و در هر سانتیمتر حدوداً ده نخ چله دار میکنند.
استفاده از پودر نازک و چله کشی پر باعث تار نما شدن این بافته میشود. علت استفاده از تارهای دو رنگ در چله کشی آن است که اولاً دست بافته به دلیل تار نما بودن پشت و رو از نظر رنگ معکوس همدیگر باشد؛ ثانیاً بافنده در هنگام بافت تارهای زیر و رو را تشخیص داده چرا که خود تارهای زیر و رو در هنگام بافت بطور مجزا برای ایجاد نقش دو در میان دسته بندی شده و از میان آن چوبی به قطر یک سانتی متر جهت تفکیک عبور داده میشود.
بر خلاف قالی گره بافته که طرح و نقش آن به دلیل وجود پرز و خواب بوده و برخلاف گلیم که طرح و نقش آن به سبب استفاده از پودهای رنگی است، این دست بافته به دلیل تار نما بودن فقط تارهای دو طرف را به نمایش می گذارد و استفاده از هر رنگی در پود تأثیری در رنگ ظاهر دست بافته ندارد (پودها در ایجاد طرح نقش ندارند)؛ به عنوان مثال برای ایجاد طرح و نقش به رنگ روشن قبل از قرار گرفتن تارهای روشن در زیر با انتخاب دو در میان آن تارها به وسیله چوبی مانع از قرار گرفتن در زیر پود میشود.
همین عمل باعث شده که تعداد تارهای روشن نسبت به تارهای تیره کمتر شود و پودهای همجوار زیر یا روی یک رشته تار قرار نگیرند.
گذشتن پود از روی یک تار و قرار گرفتن در زیر دو تار اتفاق می افتد و همچنین مشخص بودن پود به مقدار کمی در پشت دست بافته باعث شده که پشت آن مات بوده و وضوح روی آن را نداشته باشد. (تصویر ۳ الف
تغییر در تعداد رنگ تارها، تغییر در ایجاد رنگ موتیف ها در طول دست بافته خواهد بود. به همین دلیل در خورجینهای شیشه درمه نوارهای باریکی که به نقش آب «سو» معروف است در حاشیه قائم دیده میشود و همچنین میتوان به حاشیه باریک نوارهای دست بافت اشاره کرد.
از نظر نقوش میتوان طرحهای این گروه دست بافتها را در قالب نقوش هندسی تعریف کرد و طرحهای موجود طرحهایی هستند که دختران ایل از مادران خود آموختهاند.
برای ایجاد هر نقش و طرح جدید باید تعداد تارهای انتخابی را در ابتدای بافت مشخص کرد؛ خلق طرح جدید نیاز به تجربه بالا و استعداد خاص دارد.
نقشمایه اصلی شیشه درمه لوزیهای به هم پیوسته است که نگاره فلش مانندی در وسط هر لوزی مشاهده میشود.
گفتنی است بافندگان این تکنیک کسانی هستند که در دیگر بافتها تبحر داشته و دارای تجربه بالایی در بافت هستند.
بیشتر تولیدات دست بافته در ایل قشقایی معمولاً در فصل تابستان که ایل در ییلاق به سر میبرد بافته می شود چرا که زمستان فصل زایش گوسفندها و بزها بوده و زنان در کنار مردان به دامداری مشغول میشوند.
ما در سلسله مقالاتی قصد داریم سه تا از دست بافت های عشایر فارس که در حال منسوخ شدن هست را به شما معرفی کنیم؛ این سه عبارتند از «شیشه درمه بافی»، «ایی بافی» و «وارونه چین بافی» که دو دستبافته دیگر در مطالب آینده تقدیمتان خواهد شد.
این مطالب از مقاله ای با عنوان «بررسی تکنیک بافت دست بافت های عشایر فارس، بافتههای منسوخ شده» اثر اشکان رحمانی و محمد تقی آشوری استخراج شده است.
درضمن، فروشگاه قالیبافی لم آرت رو فرامخوش نکنید و ابزارهای قالیبافی خودتون رو به صورت آنلاین و اینترنتی از این فروشگاه تهیه کنید.