رجشمار یا تراکم گره فرش چیست؟

رجشمار فرش چیست؟ تراکم فرش چیست؟ در این مطلب به این سوالات مرتبط با رجشمار قالی و تراکم گره فرش پاسخ خواهیم داد.

قالی دستباف علاوه بر داشتن تار و پود به سبب داشتن گره یک منسوج سه بعدی به شمار می آید در حالی که سایر منسوجات که فقط دارای تار و پود هستند منسوجات دو بعدی محسوب می شوند.

برای بیان ظرافت قالی دست باف از رجشمار یعنی تعداد گره در واحد طولی معین ( 7 یا 6 و نیم سانتی متر) چه از جهت عرض و چه از جهت طول برای قالی های خوب و درست بافته شده، استفاده می‌شود؛ البته در بعضی موارد این واحد طولی معین از جهت عرض در نظر گرفته می‌شود که بستگی به مناطق مختلف بافت قالی دارد.

تعیین رجشمار فرش

برای تعیین رجشمار باید تعداد گره در عرض قالی را از پشت آن بشماریم؛ در قالی‌هایی که با گره ترکی بافته می‌شوند این رجشمار عبارت است از تعداد گره در ۷ سانتی متر عرض قالی و در قالی‌های فارسی باف تعداد گره ها در  6 و نیم سانت محاسبه می‌شود؛ وقتی میگوییم رجشمار قالی ۶۰ است یعنی در 6 و نیم سانت عرض قالی ۶۰ گره بافته شده است.

برای مثال، با افزایش دو برابری رجشمار از ۲۰ به ۴۰، تعداد گره در یک متر مربع چهار برابر می‌شود، با افزایش سه برابری رجشمار از ۲۰ به ۶۰ تعداد گره در یک متر مربع نه برابر افزایش می‌یابد؛ بنابر این زمان بیشتری برای بافت صرف می شود و طبیعتاً بر قیمت فرش افزوده می‌شود.

به عبارتی اگر فرشی در ۷ سانتی متر ۶۰ گره داشته باشد به آن فرش ۶۰ رج می‌گویند. به طور کلی تعداد گره های فرش هر چه در واحد سطح بیشتر باشد آن قالی مرغوب تر و دارای استحکام بیشتری است.

فرش هایی که دارای بافت فوق العاده ظریف با ریشه ی ابریشم می‌باشند بیش از ۱۰۰۰۰ گره در دسیمتر مربع می‌باشند.

6لا و 9لا

در مناطق مختلف ایران اصطلاحات و روش‌های متداولی برای رجشمار وجود دارد مثلاً 6لا (معادل رجشمار ۶۰) و ۹لا (معادل رجشمار ۵۰ ) که در نایین متداول است. منظور تعداد لای نخ پنبه است که در تار فرش استفاده می‌شود هر قدر تعداد لای نخ کمتر باشد فرش ظریف تر است.

و یا در اصفهان اصطلاح ۱۰۰ تایی که منظور تعداد صدتایی گره در تمام عرض فرش است؛ گاهی اوقات از اصطلاح خفت استفاده می‌شود و منظور تعداد گره در تمام عرض فرش است؛ مثلاً وقتی گفته می‌شود ۲۰ تا ۱۰۰ تایی یا ۲۰۰۰ خفت در فرش ۶متری یعنی در ۲ متر عرض فرش تعداد ۲۰۰۰ گره وجود دارد بنابراین معادل فرش ۶۵ رج میباشد.

خونه

اصطلاح خونه در کاشان متداول است. هر خونه دارای ۱۰ گره است و منظور تعداد خونه در نصف عرض فرش است؛ مثلا فرش ۴۶ خونه دارای ۴۶۰ گره در یک متر عرض فرش است بنابراین این فرش معادل ۳۰ رج است.

تون

این اصطلاح دریزد متداول است و به تعداد نخ تار گفته می‌شود که در نصف عرض فرش کشیده می‌شوند و بدین ترتیب در نصف عرض فرش معادل نصف عدد تون گره بافته خواهد شد.

مثلاً فرش ۸۴۰ تون شش متری دارای ۴۲۰ گره در یک متر عرض فرش است بنابراین این فرش دارای ۲۸ رج است و یا فرشی با رجشمار ۳۰ تا ۳۵ .

جفت

اصطلاح «جفت» که در کرمان رایج است، منظور تعداد جفت گره (یا تعداد گره) در دو گره‌ی ذرعی یا 14 سانتی‌متر است و بدین ترتیب رجشمار آن را به دست می‌آورند؛ مثلاً فرش 100 جفت دارای 100 جفت تار (یا 100 گره) در 14 سانتی متر است. بنابراین این فرش معادل 28 رج است.

باید دانست که در نقشه‌های فرش معمولاً گره با شکل مربع نشان می‌دهند و متداول‌ترین واحود طولی در ایران قدیم در سده‌های گذشته ذرع بوده است.

در اینجا باید بگوییم که در برخی از کشورها از تراکم برای بیان ظرافت قالی استفاده می‌شود. تراکم گره در واحد سطح مانند اینچ مربع، دسیمتر مربع و متر مربع است.

ما در مجموعه مقالات آموزشی قالیبافی سعی در ارائه ریزترین نکات آموزشی به شما را داریم تا در کنار دوره های آموزشی قالیبافی بتوانید به یک بافنده حرفه‌ای تبدیل شوید؛ درضمن مطلب قبلی ما در رابطه با گره قالی و فرش دستباف را از دست ندید.

1000 سال تاریخ و هنر فرش بافی اقوام ایرانی – مهرآسا غیبی