تفاوت فرش با گلیم و همچنین با گبه از آن دست سوالاتیه که دونستن جوابش میتونه کمک بزرگی در انتخاب نهایی شما داشته باشه؛ البته که منظورمون بیشتر خریداران عزیزی که اطلاعات کمی از انواع فرشهای دستباف دارن هست.
میدونید که قدمت فرش های دستباف در ایران به صدها سال قبل از میلاد برمیگرده و بخشی از تاریخ، تمدن، فرهنگ و هنر ایران زمین رو شکل میده.
این هنر زیبا طی سالیان دراز با توجه به مسائلی چون نیاز افراد، امکانات موجود، جغرافیا و غیره به انواع مختلفی تقسیم شدن که هر کدوم دارای ویژگیها، کاربردها و طبیعتاً نوع بافت و مواد اولیه متفاوتی هست.
بیان تفاوت بین انواع فرشهای دستباف در این مقاله به معنای بیان برتری یکی بر دیگری نیست بلکه شرحی است تا بتوانید برحسب نیازتان بهترین انتخاب را داشته باشید.
تفاوت بافت قالی با گلیم و گبه
ابتدا به تفاوت در بافت فرش دستباف (قالی) و گبه با گلیم میپردازیم. فرش دستباف دارای سه بعد اصلی تار قالی (طول)، پود قالی (عرض) و پرز قالی (ارتفاع) هست؛ ساختار بافت گبه هم به همین شکله با تفاوتی کوچک در اندازه پرز و تعداد پود.
پود فرش، رشته نخهایی هستن که به صورت افقی در دار فرش عبور داده شده و موازی با هم از میان نخهای تار عبور میکنن.
پرز فرش هم گرههایی هستن که دور تارها و بین پودهای ساختار می پیچند و به وسیله قلاب یا چاقو بریده میشن.
خب با این توضیح مختصر برگردیم سراغ تفاوت بافت قالی و بافت گبه؛ گبه یه جورایی همون قالی هست که پرزهای بلندتری داره و در بافتش پودهای بیشتری استفاده شده به نحوی که در بافت بعضی از گبهها سه تا هشت پود در هر رج به کار رفته درحالیکه در بافت قالی در هر رج از دو پود زیر (ضخیم) و پود رو (نازک) استفاده شده.
اندازه پرزهای گبه گاهی تا یک سانتی متر هم میرسه اما اندازه پرز قالی کمتر از نیم سانت هست.
بنابراین پرز و پود هم در فرش و هم در گبه مشترکه و تفاوتش در اندازههاشون هست اما در گلیم شرایط کمی متفاوتتر هست.
در بافت گلیم ساختار تار و پود وجود داره با این تفاوت که تنها پود از لابهلای تارها عبور میکنه و با فشردهسازی، ساختاری منسجم ایجاد میکنه؛ بنابراین دیگه از نخ های کوتاه یعنی پرزها خبری نیست.
به عبارت دیگه گلیم دو بعد تار و پود داره و بر خلاف قالی و گبه، خبری از بعد سوم یعنی پرز نیست.
تفاوت الیاف فرش و گبه با گلیم
مورد بعدی از تفاوتهای فرش با گلیم و گبه در مورد تفاوت الیافهای مورد استفاده در بافت آنهاست.
گبه و گلیم فرشهای سنتی محسوب میشن و از نظر الیافی که برای بافتشون استفاده میشه شباهتهایی به هم دارن.
در بافت گلیم، نخ های پشمی و پنبه ای دو عنصر اصلی هستن و در گبه اغلب از پشم خودرنگ مخلوط با موی بز استفاده میشه.
اما در بافت فرش دستباف در کنار پشم و پنبه، از موادی چون ابریشم و کرک هم استفاده میشه و در فرشهای ماشینی کار به استفاده از الیاف مصنوعی هم میکشه.
تفاوت دار قالی، گلیم و گبه و نحوه بافت آنها
یکی دیگه از تفاوتهای قالی با گبه و گلیم، در استفاده از دار هست؛ به طور کلی دو نوع دار افقی و عمودی داریم.
دار افقی یا خوابیده که بر روی زمین به صورت افقی قرار میگیره و بافنده روی دار میشینه و کار بافت رو انجام میده.
دار عمودی هم که به صورت ایستاده و بر روی پایه قرار میگیره و یا به تکیهگاه تکیه داده میشه.
برای بافت قالی، در اکثر مواقع از دار عمودی استفاده میشه مگر اینکه شرایط استفاده از دار عمودی مهیا نباشه؛ مثل عشایر و کوچ نشینها که در چادر زندگی میکنن و برپایی دار در چادر براشون دشوار هست. فرش دستباف قشقایی معمولاً روی دار خوابیده و افقی بافته میشه.
برخلاف قالی، اکثر گلیم و گبه ها روی دارهای افقی بافته میشن؛ شاید یکی از مهمترین دلایلش این باشه که گلیم و گبه عمدتاً هنر دست عشایر و کوچنشینان مناطقی چون بوشهر، خراسان، شیراز و غیره هست.
تفاوت نقشه قالی با گبه و گلیم
بالاتر ذکر کردیم که قالی و گبه دارای پرز هستن؛ همین موضوع و بهرهمندی از هزاران گره در بافت قالی و گبه این زمینه و قدرت عمل را برای بافنده فراهم میکنه تا بتونه طرحها، ایده ها و نقشههای متنوعی و فراوانی را پیاده سازی کنه.
گلیم اما به دلیل عدم وجود پرز از این منظر با محدودیت مواجه هست و دست بافنده نسبت به قالی و گبه بستهتره.
با این وجود یک تفاوت بین نقشه قالی و گبه وجود داره؛ در بافت گبه هیچ نقشه از پیش آمادهای استفاده نمیشه و بافنده بر اساس یک نقشه پردازی سنتی و ذهنی، هر آنچه را که در ذهن داره پیاده میکنه؛ به همین دلیله که میگن هیچ دو گبهای با طرح و نقشه شبیه به هم وجود ندارن.
گلیم به جز موارد اندکی که از روی نقشه بافته میشه، همچون گبه با طرح و نقشه ذهنی بافنده اما با محدودیت طرح بافته میشه (علتش رو بالاتر گفتیم).
بنابراین قالی و گلیم تنوع طرح زیادی دارن و از اونطرف گبه و گلیم فاقد نقشه اولیه هستن و بر اساس طرح ذهنی بافنده بافته میشن.
قالی بر اساس نقشههایی که توسط نقشه کشهای حرفهای طراحی شدن بافته میشه؛ موضوعی که باعث شده بافت قالی با ریزهکاری ها و اصول بافت بیشتری همراه باشه.
تفاوت اندازه فرش با گلیم و گبه و تفاوت در وزن
انداره فرش با گلیم و گبه بسیار با هم متفاوته؛ همچنین اختلاف وزن قالی و گبه با گلیم نیز قابل توجه هست.
اندازه فرش دستباف معمولاً در ابعاد 6 متری، 9 متری و 12 متری بافته میشه اما اندازه گلیم و گبه معمولاً کمتر از 6 متر هست. اندازه گلیم در حالت عادی بزرگتر از گبه هست.
طبیعیه که فرش و گبه وزن به مراتب بیشتری نسبت به گلیم داشته باشن چرا که دارای پرز هستن و گرههای زیادی در آنها استفاده میشه.
برای نمونه وزن مواد اولیه برای بافت فرش پشمی 6 متری نزدیک 50 کیلوگرم و برای گلیم 6 متری حدود 9 کیلوگرم هست.
وزن قالی با گبه بدون در نظر گرفتن ابعادشون تفاوتی با هم ندارن و نزدیک به هم هستن؛ البته طبیعیه که قالیها با توجه به ابعاد بزرگترشون سنگین تر به نظر بیان.
در این مطلب به پنجتا از تفاوتهای فرش با گلیم و گبه اشاره کردیم؛ بخش دوم تفاوتهای بین گبه و گلیم و قالی رو هم به زودی براتون آماده میکنیم.
این نکته هم از قلم نیفته و بهتون بگیم که لم آرت بهترین دوره های آموزش بافت قالی و گلیم و گبه رو براتون آماده کرده و دستش کاملاً پره؛ بعدشم هر محصول و ابزار قالیبافی که خواستین میتونید از فروشگاه اینترنتی لم آرت بخرید و دم در خونه تحویل بگیرید. از خرید چله و پود گرفته تا خرید اینترنتی دار قالیبافی.