بالازدگی قالی و پایین زدگی قالی یکی از مهمترین آسیب ها و مشکلاتی است که در حین بافت قالی به وجود میآید و قالیبافهای تازه کار اکثراً با این مشکل مواجه میشوند.
بالازدگی و پایین زدگی فرش جزو آسیب های درون ساختاری فرش محسوب میشود که تعدادی از آنها از جمله شمشیری شدن فرش، لول شدن یا لوله شدن، غلط بافی در نقشه و طرح فرش، پوک شدن قالی، دامن دار شدن قالی، بالاگیری قالی و دو دست شدن قالی را در مقاله قبل تحت عنوان عیوب و اشتباهات قالی بافی معرفی کردیم.
بالازدگی فرش (رُندی)
افزایش بیش از حد مجاز طول قالی را بالازدگی قالی میگویند. به عبارتی قرار نداشتن رجهای بافته شده در یک خط مستقیم؛ بخشی که رجها بالاتر هستند دچار آسیب بالازدگی شده اند. این آسیب باعث میشود که گلهای قالی کشیده تر مشاهده گردند.
علت ایجاد بالازدگی فرش:
- زیاد شدن ضخامت بود یا خامه ها: این افزایش ضخامت به طور منطقی در قالی ایجاد بالازدگی می کنند.
- تراکم بیش از حد چله ها: تراکم نامناسب و زیاد چله ها باعث کمتر شدن فاصله آنها شده در نتیجه امکان قرارگیری مناسب گره ها در کنار هم و روی هم از بین رفته لذا آسيب بالازدگی در فرش ایجاد میشود.
- منظم نبودن ضربات دفه: آهسته کوبیدن دفه در بعضی از نقاط قالی باعث میشود رج های قالی به طور کامل روی هــم نخوابیده و این فاصله موجب ایجاد بالازدگی در آن قسمت قالی شود.
- شل بودن یا شل شدن چلهها: این عامل نیز باعث می گردد در هنگام بافت، گره ها به صورت کامل روی هم قرار نگرفته لذا بين رجها فاصله ایجاد شده موجب بالازدگی قالی می گردد.
- دو دست شدن بافت: اگر به هر دلیلی بافنده در حین بافت قالی عوض شود و مهارت و قدرت جسمی بافنده دوم کمتر از اولی باشد و هنگام کوبیدن دفه از ضربات آهسته تری استفاده شود باعث ایجاد بالازدگی میگردد.
- ضخامت نامناسب نخهای چله: این عامل موجب نزدیک شدن بیش از حد نخ های چله به هم شده، مانع از قرارگیری مناسب رج های قالی روی هم و در نتیجه ایجاد بالازدگی در فرش می گردد.
پایین زدگی قالی (کوبیدگی):
پایین زدگی فرش یعنی ایجاد تغییر در ابعاد اصلی قالی به طوری که طول آن از حد متعارف کوتاه تر شود. به عبارتی قرار نداشتن رج های بافته شده در یک خط مستقیم که در نتیجه بخشی که رج ها پایین تر هستند دچار آسیب پایین زدگی میشوند. پایین زدگی قالی باعث می گردد که گل های قالی کوتاه و پهن تر دیده شوند.
علت ایجاد پایین زدگی فرش:
- کم شدن ضخامت بود یا نخ خامه ها: این کاهش ضخامت به طور منطقی در فرش ایجاد پایین زدگی می کند.
- تراکم کمتر از حد چله ها: تراکم نامناسب و کم چله ها باعث کمتر شدن فاصله آنها شده در نتیجه امکان قرارگیری مناسب گره ها در کنار هم و روی هم از بین رفته لذا آسیب پایین زدگی قالی ایجاد می شود.
- مناسب نبودن ضربات دفه: محکم کوبیدن دفه در بعضی از نقاط قالی باعث می شود رجهای قالی بیش از حد روی هم خوابیده و این عامل باعث ایجاد پایین زدگی فرش می گردد.
- دو دست شدن بافت: اگر به هر دلیلی بافنده در حین بافت قالی عوض شود و مهارت و قدرت جسمی بافنده دوم کمتر از اولی باشد و هنگام دفه زدن از ضربات محکم تری استفاده شود، باعث ایجاد آسیب پایین زدگی می شود.
- ضخامت نامناسب چله: نازک بودن نخ چله باعث نزدیک شدن و فشردگی گره ها در رج های قالی شده، منجر به پایین زدگی می شود.
شما میتوانید نکات ریز بافت قالی را در بخش آموزش رایگان قالی بافی که استاد لیلا میرزایی تهیه کرده، فرا بگیرید؛ نکاتی که باعث میشود اشتباهات شما کاهش پیدا کند و به یک بافنده حرفهای تبدیل شوید.